Tematy numerów w latach 2018-2020

Tematy numerów w 2018 roku:

1) LEŚMIAN W EUROPIE I NA ŚWIECIE ‒ "Tekstualia" 2018, nr 1 (52)
Podzielane przez wielu literaturoznawców i twórców przekonanie, że Bolesław Leśmian zasługuje na to, by – jak ujął to niegdyś Czesław Miłosz – stać „w szeregu największych postaci literatury europejskiej”, a nawet światowej, paradoksalnie stosunkowo rzadko idzie w parze z porównawczymi studiami w tej dziedzinie. Z tego właśnie powodu chcemy opublikować w numerze 1 (52) „Tekstualiów” artykuły:
– ukazujące zagraniczne, historycznie weryfikowalne, pochodzące z różnych epok źródła inspiracji literackich Leśmiana oraz sytuujące jego spuściznę na międzynarodowym tle porównawczym;
– prezentujące studia nad wybranymi przekładami Leśmianowskiej twórczości literackiej (funkcjonującej współcześnie – zwłaszcza w wersji poetyckiej – m.in. w językach angielskim, rosyjskim, niderlandzkim, ukraińskim, białoruskim, niemieckim, francuskim, hiszpańskim, słowackim, słoweńskim, bułgarskim, litewskim, hebrajskim i włoskim).

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 stycznia 2018

 

2) PIOSENKA LITERACKA ‒ „Tekstualia” 2018, nr 2 (53)
W planowanym numerze zostanie zaprezentowana piosenka literacka ujęta jako przedmiot badań literaturoznawczych oraz muzykologicznych, analizowana na przykładach dzieł twórców polskich i obcych. Na podstawie analizowanych w poszczególnych tekstach „case studies” zostanie ukazana problematyka tych badań (ciągle w Polsce dość ubogich i słabo obecnych w głównym nurcie nauki o literaturze) oraz ich warsztat. Autorzy podążać będą z jednej strony drogą antropologii kultury, z drugiej zaś ujęć poetologicznych. Przeanalizują też związki piosenki literackiej z kulturą pop i kulturą wysoką.

Badania nad piosenką, nazywaną często filozofią potoczną XX wieku, nie stały się dotąd w Polsce przedmiotem wielu poważnych i gruntownych opracowań, choć polskie studia nad związkami literatury i muzyki wyraźnie zintensyfikowały się w ostatnich dekadach (Andrzej Hejmej). Temat piosenki pojawiał się oczywiście w różnych szczegółowych pracach polskich muzykologów, literaturoznawców, socjologów, kulturoznawców, filologów, historyków, ale najczęściej jako wątek poboczny, a nie główny. Zainteresowania teoretyków literatury piosenką zaczęły rozwijać się w latach 70. XX w., jednak później wyraźnie przygasły. Ich rozpoznania (m.in. Anny Barańczak, Edwarda Balcerzana, Michała Głowińskiego) podsumowane zostały w hasłach słownikowych zamieszczonych w takich późniejszych kompendiach, jak: Słownik literatury polskiej XX wieku, Słownik gatunków literackich, Słownik terminów muzyki rozrywkowej, Encyklopedia literatury popularnej. Krąg głównych zagadnień teoretycznych związanych z piosenką jako gatunkiem wyznaczają następujące kwestie: a) dwukodowość piosenki (współistnienie słowa i dźwięku, konieczność wypełniania tekstem zamkniętych formuł melodyczno-rytmicznych); b) cechy struktury tekstu (konsekwencje reguły zgodności semantycznego wymiaru warstwy muzycznej i językowej); c) Konwencjonalność i innowacyjność piosenki (zagadnienie formuliczności, konsekwencje lapidarności formy oraz aforystyczności); d) dialogowość piosenki (obraz nadawcy i słuchacza, horyzont odbioru, problemy czasowości piosenki); e) związki z tradycją meliczną, z obiegiem ludowym; f) językowy obraz świata w piosence – cechy szczególne; g) piosenka i zagadnienie stylu; h) tekst piosenki jako dzieło literackie.

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 marca 2018


3) PORÓWNANIE I METODA/METODY STUDIÓW PORÓWNAWCZYCH – „Tekstualia” 2018, nr 3 (54).

W 3 (54) numer „Tekstualiów” w 2018 roku chcemy poświęcić zagadnieniu porównania rozumianego nie tyle jako przedrefleksyjny mechanizm poznawczy czy nieświadome wychwytywanie i werbalizowanie przypadkowych podobieństw, ile aktywność epistemologiczna podejmowana z rozmysłem, metodycznie i w sposób krytyczny. W wydaniu interesować nas będą zarówno historyczny opis filozoficznych i teoretycznych prób mierzenia się z tym zagadnieniem (by wspomnieć tylko o rozważaniach Arystotelesa, Cycerona, Kwintyliana, Kartezjusza, Condillaca, Hegla, Nietzschego i innych), jak i autorskie propozycje metodologiczne, które będą mogły zaowocować w przyszłości przyrostem wiedzy w ramach studiów porównawczych.


Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 czerwca 2018


4) BECKETT W POLSCE – „Tekstualia” 2018, nr 4 (55)

Żywotność Becketta w Polsce niewątpliwie przerasta wielu współczesnych mu pisarzy. Publikacje jego utworów wznawiane są, o czym świadczyć może chociażby dwutomowe wydanie Utworów wybranych w tłumaczeniu Antoniego Libery wydane w 2017 roku przez PIW. Dramaty Becketta goszczą na deskach teatrów, a sama twórczość inspiruje polskich pisarzy, poetów, a także artystów innych dziedzin sztuki.

W proponowanym numerze chcemy zmierzyć się z pytaniem o to, co stoi u podstaw trwałego wniknięcia twórczości Becketta w kulturę polską. Ważna będzie również specyfika „polskiego Becketta” na tle tendencji globalnych oraz główne kierunki ewolucji jego recepcji w Polsce. Proponowane będą ujęcia porównawcze twórczości autorów takich jak Antoni Libera, Tadeusz Różewicz czy Andrzej Stasiuk. Stawiamy wreszcie pytania, które z poruszanych przez Becketta problemów nadal pozostają aktualne we współczesnych badaniach literaturoznawczych i teatrologicznych ,a które z perspektyw są inspirujące dla humanistyki XXI wieku.


Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 sierpnia 2018

 

Tematy numerów w 2019 roku:

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 stycznia 2019

5) FORMY WYPOWIEDZI FILOZOFICZNEJ – „Tekstualia” 2019, nr 1 (56)
W numerze 3 (58) 2019 “Tekstualiów” pragniemy podjąć temat różnorodności form wypowiedzi filozoficznej, a także przemyśleć, jakie konsekwencje niesie za sobą ich wybór, w jaki sposób kwestia tego, co zostaje wyrażone interferuje z problematycznym „jak”. Interesować nas będą w szczególności wszelkie przejawy oryginalności i pograniczności w tej dziedzinie ujęte na między innymi na płaszczyźnie stylistycznej. Ponadto przedmiotem namysłu będą takie wypowiedzi filozoficzne, które gatunkowo sytuują się na przecięciu dyskursów między innymi literackiego i filozoficznego (np. powiastka filozoficzna, traktat, esej, manifest, utopia, medytacja czy aforyzm). Przyjrzymy się również tradycji dialogu oraz praktykom filozofowania za pośrednictwem form postrzeganych zwyczajowo jako typowo literackie (dramat, powieść, opowiadanie, poemat, wiersz, bajka czy baśń), a także gatunków literatury użytkowej (kazanie, list, wróżba i in.). W rozpoznaniu i opisie tych zagadnień będziemy sięgać do spuścizny między innymi takich filozofów jak presokratycy, Kleantes, Epiktet, Platon, Voltaire, Søren Kierkegaard, Friedrich Nietzsche, Stanisław Brzozowski, Jean-Paul Sartre, Albert Camus, Wasilij Rozanow, Alain Badiou, Martin Heidegger Leszek Kołakowski, Georges Bataille, Antonin Artaud, i innych, ponieważ lista myślicieli swobodnie operującymi bogactwem form literackich jest długa. Jakie znaczenie mają one dla ich filozofii? I jakie znaczenie dla filozofii ma sama literatura? Oto niektóre pytania, na których odpowiedzi chcielibyśmy poszukiwać w tym numerze „Tekstualiów”.

 Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 stycznia 2019

 

6) ZAPOMNIANE DWUDZIESTOLECIE – „Tekstualia” 2019, nr 2 (57)

W ostatnich latach badacze kultury coraz częściej patrzyli na dwudziestolecie międzywojenne przez pryzmat współczesnych zainteresowań, doszukując się w nim korzeni reportażu (np. Goetel, Ossendowski, Janta-Połczyński i in.), zwracając uwagę na twórczość pisarek mniej znanych (np. Vogel, Eker, Szpyrkówny, Naglerowej i in.), przypominając literaturę dziecięcą i młodzieżową tego okresu czy literaturę popularną (o zainteresowaniu nią świadczą też takie inicjatywy wydawnicze jak seria „Kryminały przedwojennej Warszawy”). Nadal jednak wielu autorów i wiele zjawisk z tego okresu wydaje się niedostatecznie opisanych. Redakcja „Tekstualiów” chciałaby zainspirować do wypełnienia tych luk.

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 marca 2019

 

7) GENOLOGIA TRANSMEDIALNA – „Tekstualia” 2019, nr 3 (58)

Tematem planowanego numeru będzie genologia transmedialna, ujmowana jako nowoczesna dziedzina badań komparatystycznych, zajmująca się analizą porównawczą gatunków literackich, publicystycznych, filmowych, multi- i intermedialnych oraz interdyskursywnych. Przedmiotem refleksji będą gatunki pograniczne, funkcjonujące na styku literatury i publicystyki (jak reportaż, esej, felieton), synkretyczne, łączące elementy kilku rodzajów literackich (m.in. poemat, sylwa współczesna), a także hybrydyczne gatunki filmowe (np. horror comedy, mockumentary). Autorzy artykułów skoncentrują się nie tylko na opisie wybranych form gatunkowych, lecz także na rekonstrukcji siatki/konstelacji gatunków pokrewnych, która posłuży do pokazania i zbadania wzajemnych interakcji między gatunkami oraz do przeanalizowania mechanizmów równoległego nachodzenia na siebie kilku wzorców. Ważnym elementem numeru będą rozważania nad gatunkami multi- i intermedialnymi albo funkcjonującymi równolegle w odrębnych mediach (czego przykładami są chociażby powieść hipertekstowa czy formy autobiograficzne, takie jak blog, selfie, profil na portalu społecznościowym, obecne w literaturze, sztukach plastycznych, filmie i nowych mediach) albo zawdzięczającymi swoją „heterogeniczną tożsamość” współistnieniu estetyk charakterystycznych dla różnych mediów (czego świadectwami mogą być choćby zjawiska takie jak performans oraz reklama). Ponadto interesować nas będą gatunki sytuujące się na przecięciu różnych dyskursów.

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 czerwca 2019


8) FILOZOFIA ŚMIECHU – „Tekstualia” 2019, nr 4 (59)

Śmiech we współczesnej kulturze przejawia się na wiele sposobów, niejednokrotnie ujawniając ambiwalencję przypisywanych mu znaczeń. Wielość gatunków, w które wpisany jest śmiech, odmienność reakcji na niego, zróżnicowanie kulturowe nabierają istotnej roli po latach studiów nad przełomowymi dziełami Bergsona oraz Bachtina. W numerze widzimy miejsce dla studiów nad poszczególnymi przypadkami zaczerpniętymi z rozmaitych mediów: literatury, teatru, filmu, reklam i sztuk wizualnych. Widzimy potrzebę by poszerzyć ogląd zachodzących we współczesnym świecie zjawisk motywowanych filozofią śmiechu – tego karnawałowego ale nie tylko! – a przy tym zależy nam na tym, by opisać je w perspektywie diachronicznej.

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 sierpnia 2019

 

Tematy numerów w 2020 roku:


9) LITERATURA A SZTUKA FILMOWA –„Tekstualia” 2020, nr 1 (60)

Krytyka filmowa i filmoznawstwo od swoich początków czerpią z terminologii opracowanej przez literaturoznawstwo, adaptując ją i modyfikując tak, aby uchwycić istotę języka filmu, który z drugiej strony film wpływ na literaturę. Redakcja „Tekstualiów” chciałaby zaprosić do namysłu nad korelacjami między tymi dwoma językami. Zarówno tymi dostrzegalnymi w twórczości autorów, którzy byli i pisarzami, i scenarzystami i/lub reżyserami (np. T. Konwicki, S. Dygat, H. Pinter, K. Ishiguro), jak i tymi uwidoczniającymi się przy adaptacjach powieści. W numerze znajdzie się też miejsce na refleksję teoretyczną nad (nie)przekładalnością pojęć, kategorii, strategii i chwytów stosowanych przez oba media.

 Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 stycznia 2020

 

10) AUTOBIOGRAFIA W KULTURZE – „Tekstualia” 2020, nr 2 (61)

Tematem tego numeru będzie autobiografizm oraz różnorodne formy autobiograficzne funkcjonujące w kulturze współczesnej, takie jak klasyczna autobiografia, dziennik intymny (m.in. kontrowersje skupione wokół wydawanych na bieżąco dzienników młodych pisarzy, jak Szczepan Twardoch, czy wokół Kronosa W. Gombrowicza), pamiętnik, wspomnienie, korespondencja, autoportret (ten ostatni rozumiany, za Michelem Beaujourem, jako gatunek literacki i rodzaj malarstwa). Szczególną uwagę chcemy skupić na najnowszych obliczach autobiografii: w literaturze (np. na autobiografiach sławnych postaci oraz na granicach publicznej szczerości), sztukach audiowizualnych (np. w wideoinstalacjach Katarzyny Kozyry, ukazujących cielesność i chorobę artystki oraz inspiracje słynnymi dziełami sztuki czy też wieloaspektowemu traktowaniu autobiografii i autobiografizmu w kinie), komiksie (np. w głośnym Persepolis Marjane Satrapi lub w komiksie „zaangażowanym społecznie”, takim jak Kochać zbyt mocno Rosalind B. Penfold), itp. Podejmiemy problem ghostwritingu towarzyszący tworzeniu autobiografii celebrytów oraz kwestie autokreacji i autopromocji obecne również w mediach społecznościowych jako element tzw. selfiemanii. Szeroka formuła numeru ma posłużyć zdiagnozowaniu sytuacji współczesnej autobiografii oraz próbie odpowiedzenia na pytanie, jakie są podłoża współczesnej ekspansji autobiografizmu w kulturze. Postaramy się też przeanalizować, jak zmieniły się granice szczerości w sztuce.

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 marca 2020

 

11) KRYTYKA NAUKOWA – „Tekstualia” 2020, nr 3 (62)

W planowanym numerze zajmiemy się zagadnieniami celów, funkcji i kryteriów stosowanych w krytyce tekstu naukowego oraz ich hierarchii. Będziemy zastanawiać się nad tym, co można rozumieć poprzez termin "przyrost poznawczy" i pytać o między innymi o kwestie: czy tekst naukowy powinien zawsze pełnić funkcję wyjaśniającą, czy częściowa znajomość stanu badań i/lub łączenie różnych dyskursów w tekście prezentującym ich wyniki kosztem naruszenia stylu naukowego wykluczają poznanie. Pochylimy się również nad następującymi pytaniami: co to znaczy, że problem badawczy jest ważny, kiedy możemy go uznać za taki, czy istotny jest wysiłek włożony w proces poznania i udostępniania jego wyników, czy liczyć się mogą jedynie jego rezultaty. Podejmiemy namysł nad oceną i oryginalnością metodologiczną tekstu. Rozważymy, co można rozumieć przez termin „wartość społeczna badań naukowych” odniesiony do nauk humanistycznych. Zastanowimy się ponadto, które z kryteriów wartościowania pracy naukowej są zawsze obligatoryjne, a które fakultatywne, oraz jak formułować krytykę, by stymulować poznanie. Zajmować się będziemy ponadto gatunkami i tradycjami naukowej wypowiedzi krytycznej.


Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 czerwca 2020


12) 99/00. LITERATURA I PRZEŁOM WIEKÓW – „Tekstualia” 2020, nr 4 (63)

Jean Baudrillard w swojej najsłynniejszej pracy noszącej tytuł Symulakry i symulacja pisał o „nieokreślonym stanie duszy właściwym czasom fin de siècle”. Zdanie to rodzi zasadne pytania. Dlaczego tak trudno znaleźć adekwatne określenia kondycji ludzkiej w momencie przejściowym? Co konkretnie powoduje to poczucie niesamowitości? Czy istnieją środki ekspresji, by oddać rzeczone wewnętrzne drżenie? Przełom(y) stuleci to niezwykły czas – czas niepokoju, ale i nadziei, czas nie tylko schyłku, lecz także otwarcia na nadchodzące nieznane, specyficzny moment liminalny dla jednostek ludzkich oraz zbiorowości. Należy postawić pytanie, czy i w jaki sposób to temporalne doświadczenie rzeczywistości znajduje swoje odzwierciedlenie w medium literatury. W planowanym numerze zajmiemy się twórczością stanowiącą zapis „specyficznego stanu duszy” na przełomie wieków. Pochylimy się nad dystynktywnymi wyznacznikami literatury temporalnego przejścia, jej cechami charakterystycznymi, a także weźmiemy pod uwagę narracje tematyzujące to doświadczenie.
Ostatni przełom wieku obfitował w oczekiwania wydarzeń przełomowych, umożliwiających przełamanie obowiązujących paradygmatów – zarówno tych o naturze filozoficznej, estetycznej jak i społecznej. Z natury rzeczy ogląd literatury i sztuki tego okresu ulega stopniowej transformacji – uwidoczniają się zjawiska wcześniej przeoczone, a tracą na znaczeniu niektóre z wcześniejszych dominant. W numerze przyjrzymy się świadectwom tych procesów zapisanym w literaturze polskiej. Nie przejedziemy też obojętnie nad perspektywą europejską oraz globalną. W numerze będziemy pytać ponadto, jak przez ostatnie dwie dekady zmieniły się literatura, teatr, sztuka. Jak zmienił się świat? Które z aspektów kultury zachowują ciągłość, a które ewaluują? Równie istotna jest dla nas kwestia płynnej granicy świadczącej o przełomie wieków i towarzyszących mu nastrojach dekadenckich i katastroficznych. Zastanowimy się nad tym, kiedy skończył się wiek dwudziesty a kiedy rozpoczął wiek dwudziesty pierwszy?

Termin nadsyłania propozycji tekstów - 30 sierpnia 2020